Nét đẹp trong chạm khắc gỗ đình làng miền bắc việt nam


Nguyễn Đăng Sơn





Chương 1 :

Vài nét khái quát về mái đình miền Bắc Việt Nam

Sự ra đời của mái đình miền Bắc Việt Nam

Đã là người Việt Nam, có lẽ ít ai không biết đến Đình làng. Đặc biệt là người dân xứ Bắc. Bởi lẽ ngay từ khi sinh ra; lớn lên; cho đến khi trưởng thành, dù đi đâu; đi đến nơi nào cũng đều nhớ về “ Cây đa, bến nước, mái đình”. Hình ảnh mái đình đã ăn sâu vào tiềm thức của người Việt Nam. Thế nhưng đình làng có từ bao giờ, tại sao lại có những ngôi đình làng, mục đích, tính chất của mái đình là gì ? Thì chắc hẳn không phải ai cũng biết.

Theo các nhà nghiên cứu, đình làng ra đời từ trong lòng xã hội lê sơ. Song hình mẫu hoàn chỉnh và các công trình còn tồn tại được cho đến ngày nay sớm nhất là thời nhà Mạc, và nổi bật là đình Tây Đằng( Hà Tây), đình Lỗ Hạnh( Bắc Giang)…. Nở rộ và đạt tới đỉnh cao là vào cuối thế kỷ 17, tiêu biểu với các đình phù lão, thổ hà (Bắc Giang); Chu Quyến, Vân Đình( Hà Tây); Thổ Tang, Ngọc Canh( Vĩnh Phúc); Hương Lộc (Nam Định); Diềm( Bắc Ninh)…




Đình Tây Đằng ( Hà Tây)

Từ thế kỷ 16 đến thế kỷ 19 chiến tranh xảy ra ít hơn nên mọi người có điều kiện phát triển kinh tế. Tuy nhiên vì là xã hội phong kiến nên mọi người trong mỗi làng cần phải có một ngôi nhà chung để sinh hoạt, và đình làng lúc này xây dựng nhiều và ược chú trọng. Đình tồn tại trên công thổ công điền của làng, người từ 18 tuổi được nhận ruộng công về làm và chia hoa lợi về cho đình hoạt động. Mỗi khi ra đình phân biệt mâm ăn, chiếu ngồi. Chia phần “ một miếng giữa làng bằng một sàng xó bếp; Một miếng lộc thánh bằng một gánh lộc trần” …Như vậy sự xuất hiện của mái đình đóng vai trò hết sức quan trọng với mỗi người dân trong làng.

Tuy nhiên có một số ý kiến lại cho rằng: Sự ra đời của đình làng Việt Nam là ảnh hưởng của văn hoá Trung Hoa hoặc một dân tộc nào khác. Giả thiết này vẫn chưa được chứng minh cụ thể nhưng có một điều đáng để chúng ta lưu ý là hầu hết đình làng của nước ta đặc biệt là đình làng ở miền Bắc đều làm theo lối nhà sàn. Những kiểu nhà sàn này phần lớn do dân Indonesien sáng tạo.
Bằng cớ, hình ảnh những kiểu nhà sàn nầy hiện còn lưu lại trên những mặt những chiếc trống đồng Ngọc Lũ.
Vả nữa, kiểu nhà sàn rất thông dụng trên những vùng Cao Nguyên, nơi các đồng bào thiểu số của ta sinh sống. Trong khi đó, xét qua các kiến trúc quan trọng của Trung Hoa cổ xưa, chúng ta thấy hình như không có kiểu nhà sàn.
Từ ấy mãi đến nay, qua các sưu khảo mới nhất, người ta vẫn chưa tìm ra được bằng cớ xác đáng, chứng tỏ rằng nguồn gốc đình ở Việt Nam đã bị ảnh hưởng hoàn toàn của Trung Quoc, và đã nhập cảng vào nuớc do những kẻ xâm lăng, cai trị đời nhà Hán, trong khoảng những thế kỷ đầu tiên của kỷ nguyên này.
Còn theo thuyết của những nhà nhân chủng học và xã hội học, thì hình như vùng Đông Nam